Bùn nổi ở bể lắng – Nguyên nhân, hậu quả và giải pháp xử lý hiệu quả

Trong quá trình vận hành hệ thống xử lý nước thải, hiện tượng bùn nổi ở bể lắng là một vấn đề nan giải đối với các kỹ sư vận hành. Không chỉ gây mất mỹ quan, hiện tượng này còn là dấu hiệu cảnh báo hệ thống của bạn đang gặp sự cố nghiêm trọng, có nguy cơ làm nước đầu ra không đạt chuẩn và đối mặt với các án phạt môi trường nặng nề.

Vậy làm sao để xử lý dứt điểm tình trạng này? Hãy cùng Môi trường HANA đi sâu vào phân tích từ nguyên nhân đến giải pháp xử lý tối ưu nhất hiện nay.

Bùn nổi ở bể lắng là gì?

Bùn nổi ở bể lắng là hiện tượng các hạt bùn vi sinh (hay còn gọi là bùn hoạt tính) không lắng xuống đáy bể mà nổi lên bề mặt. Hiện tượng này thường xuất hiện ở bể lắng thứ cấp trong hệ thống xử lý sinh học, nhưng cũng có thể xảy ra ở bể lắng sơ cấp hoặc bể lắng hóa lý.

Dấu hiệu nhận biết dễ thấy nhất là bề mặt bể lắng xuất hiện các mảng bùn nổi, nước trong bể trở nên đục, có thể kèm theo mùi khó chịu. Nếu không xử lý kịp thời, bùn nổi ở bể lắng có thể làm tắc nghẽn hệ thống, tăng chi phí bảo trì và gây hại cho môi trường.

Nguyên nhân gây ra hiện tượng bùn nổi ở bể lắng

Hiện tượng bùn nổi không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà thường là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp trong quá trình thiết kế, vận hành và kiểm soát hệ thống.

Vi sinh vật dạng sợi phát triển quá mức

Trong bể sinh học, khi vi sinh dạng sợi phát triển mạnh, cấu trúc bông bùn trở nên xốp, nhẹ và kém khả năng lắng. Bùn lúc này dễ bị cuốn theo dòng nước và nổi lên trong bể lắng. Nguyên nhân thường do tỷ lệ F/M thấp, thiếu chất dinh dưỡng hoặc điều kiện môi trường trong bể sinh học không ổn định.

Quá trình phản nitrat hóa xảy ra trong bể lắng

Một nguyên nhân phổ biến khác là quá trình phản nitrat hóa diễn ra ngay trong bể lắng, chiếm khoảng 50-60% các trường hợp.

Khi nồng độ Nitrat cao và lượng Oxy hòa tan (DO) tại bể lắng quá thấp, vi sinh vật sẽ thực hiện quá trình khử nitrat chuyển thành khí nitơ. Các bọt khí nitơ bám vào bông bùn khiến bùn nhẹ hơn và nổi lên trên bề mặt nước.

Thời gian lưu bùn quá lâu

Khi bùn không được xả định kỳ, bùn trở nên “già”, vi sinh vật suy yếu hoặc chết dần. Điều này làm phá vỡ cấu trúc bông bùn, từ đó sản sinh khí metan hoặc hydro sunfua làm bùn bị đẩy lên trên. Đây là lỗi vận hành thường gặp ở các hệ thống thiếu kế hoạch quản lý bùn bài bản.

Bể lắng bị quá tải

Lưu lượng nước thải hoặc nồng độ bùn đầu vào vượt quá thiết kế của bể lắng sẽ làm thời gian lắng không đủ, lớp bùn bị xáo trộn và nổi lên. Tình trạng này thường xảy ra khi công suất nhà máy tăng nhưng hệ thống xử lý không được nâng cấp tương ứng.

Điều kiện môi trường không phù hợp

Các yếu tố như pH quá thấp hoặc quá cao, nồng độ oxy hòa tan (DO) không ổn định, hoặc sự xuất hiện của các chất độc trong nước thải đều có thể làm vi sinh vật bị sốc, chết hoặc mất khả năng kết bông, dẫn đến hiện tượng bùn nổi.

Nguyên nhân từ thiết kế và thiết bị

Thiết kế bể lắng không phù hợp, góc nghiêng đáy bể không đạt chuẩn, hệ thống thu bùn hoặc gạt bùn hoạt động kém hiệu quả cũng là những yếu tố góp phần gây bùn nổi kéo dài.

Giải pháp xử lý bùn nổi ở bể lắng hiệu quả

Việc xử lý bùn nổi cần được thực hiện đồng bộ, kết hợp giữa điều chỉnh vận hành, giải pháp sinh học và kỹ thuật.

Trước hết, cần kiểm soát chặt chẽ lưu lượng nước và tỷ lệ bùn tuần hoàn. Việc điều chỉnh hợp lý sẽ giúp ổn định hoạt động của vi sinh và cải thiện khả năng lắng của bùn.

Trong trường hợp nguyên nhân đến từ vi sinh, có thể bổ sung chủng vi sinh xử lý nước thải phù hợp nhằm tái tạo cấu trúc bông bùn. Điều chỉnh sục khí ở bể hiếu khí để duy trì chỉ số DO mức 2-4 mg/L, điều chỉnh pH về 6.5-8.5 để hạn chế vi sinh dạng sợi. Đồng thời, cần tăng cường tuần hoàn bùn từ bể lắng về bể sinh học để tránh hiện tượng bùn lưu lại quá lâu.

Về mặt kỹ thuật, việc xả bùn định kỳ, hút bỏ bùn già và kiểm tra hệ thống gạt bùn là giải pháp không thể thiếu. Với các hệ thống gặp sự cố kéo dài, việc cải tạo hoặc nâng cấp bể lắng là cần thiết để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

Phòng ngừa bùn nổi ở bể lắng

Phòng ngừa luôn là giải pháp tối ưu và tiết kiệm chi phí nhất. Để tránh bùn nổi ở bể lắng, hãy thực hiện các biện pháp sau:

• Kiểm tra định kỳ (hàng tuần) các chỉ số DO, pH, nhiệt độ và MLSS.
• Vệ sinh bể lắng thường xuyên, tránh góc chết tích tụ bùn.
• Sử dụng vi sinh chất lượng cao để cân bằng hệ vi sinh.
• Đào tạo nhân viên vận hành đúng quy trình.
• Thiết kế hệ thống với dư tải 20-30% để ứng phó biến động.

Lợi ích: Tiết kiệm chi phí sửa chữa lên đến 50%, đảm bảo tuân thủ quy định môi trường và tăng tuổi thọ hệ thống.

Tác động môi trường và kinh tế của bùn nổi ở bể lắng

Bùn nổi ở bể lắng không chỉ ảnh hưởng kỹ thuật mà còn gây hậu quả lớn. 

• Về môi trường: Bùn tràn ra sông ngòi gây ô nhiễm, làm chết cá và phá hủy hệ sinh thái, vi phạm QCVN dẫn đến phạt từ 50-500 triệu đồng. 
• Về kinh tế: Tăng chi phí vận hành (hóa chất, năng lượng), giảm năng suất nhà máy, và mất uy tín với đối tác.

Ngược lại, xử lý đúng cách giúp tiết kiệm năng lượng, tái sử dụng nước, và góp phần bảo vệ môi trường bền vững.

Tại sao nên chọn Môi trường HANA xử lý bùn nổi ở bể lắng?

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp bùn nổi ở bể lắng không thể giải quyết triệt để nếu chỉ điều chỉnh thủ công hoặc xử lý tạm thời. Khi đó, việc hợp tác với một đơn vị chuyên nghiệp trong lĩnh vực xử lý nước thải là lựa chọn tối ưu.

Môi trường HANA là một trong những doanh nghiệp uy tín, chuyên cung cấp dịch vụ xử lý nước thải và tư vấn vận hành hệ thống xử lý nước cho nhiều lĩnh vực khác nhau. 

• Chuyên môn sâu: Chúng tôi sở hữu đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm, từng thực chiến tại hàng trăm hệ thống xử lý nước thải dệt nhuộm, thực phẩm, y tế…
• Dịch vụ nhanh chóng, đúng lúc: Có mặt kịp thời để xử lý các sự cố khẩn cấp, đảm bảo nước thải luôn đạt chuẩn QCVN.
• Giải pháp tối ưu chi phí: HANA không chỉ sửa chữa, chúng tôi tối ưu hóa quy trình vận hành để tiết kiệm hóa chất và điện năng cho doanh nghiệp.
• Hỗ trợ pháp lý toàn diện: Giúp doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ môi trường, báo cáo giám sát định kỳ một cách chuẩn xác nhất.

Kết luận

Bùn nổi ở bể lắng là sự cố phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu xác định đúng nguyên nhân và áp dụng giải pháp phù hợp. Việc vận hành đúng quy trình sẽ giúp hệ thống xử lý nước thải hoạt động hiệu quả, ổn định và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về môi trường. Liên hệ với Môi trường HANA nếu bạn cần sự tư vấn tổng thể hoặc xử lý sự cố nhé!