Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng, lượng kháng sinh trong nước thải đang dư thừa và trở thành mối đe dọa lớn đối với hệ sinh thái và sức khỏe con người. Việc xử lý kháng sinh trong nước thải không chỉ giúp bảo vệ nguồn nước mà còn góp phần giảm rủi ro sức khỏe cộng đồng. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn toàn diện về vấn đề này, hãy cùng theo dõi nhé.
Xử lý kháng sinh trong nước thải – Bài toán cấp bách hiện nay
Việt Nam là một trong những quốc gia sử dụng kháng sinh cao nhất khu vực Đông Nam Á (theo WHO, tiêu thụ 45 DDD/1.000 dân/ngày, cao hơn trung bình toàn cầu). Khối lượng kháng sinh ngày càng lớn đã kéo theo một hệ lụy nghiêm trọng: kháng sinh tồn dư trong nước thải.
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2023), hơn 70% kháng sinh sử dụng không được hấp thụ hoàn toàn bởi cơ thể, dẫn đến thải ra môi trường qua nước tiểu và phân.
Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2024 cho thấy hệ thống xử lý nước thải đô thị chỉ đạt 15-20% công suất, dẫn đến 80% nước thải thải trực tiếp ra sông. Các nhà máy xử lý sinh học loại bỏ chỉ 20-50% kháng sinh, kém hiệu quả với fluoroquinolones do tính bền vững cao.
Thực trạng cho thấy AMR ở Việt Nam gây ra 40.000 ca tử vong/năm (ước tính CDC Việt Nam, 2024). Ô nhiễm kháng sinh làm suy giảm chất lượng nước ngầm và thủy sản, ảnh hưởng đến an ninh lương thực.
Nguồn phát sinh kháng sinh trong nước thải
Nước thải chứa kháng sinh tại Việt Nam đến từ 3 nguồn chính, với nồng độ và thành phần phức tạp:
Nước thải bệnh viện & cơ sở y tế
- Nước thải từ khoa điều trị, xét nghiệm, phòng mổ
- Chứa nhiều loại kháng sinh mạnh, khó phân hủy
Nước thải ngành dược phẩm
- Quá trình sản xuất, pha chế thuốc
- Nồng độ kháng sinh cao, biến động lớn
Nước thải sinh hoạt & chăn nuôi
- Kháng sinh tồn dư từ thuốc điều trị, thức ăn chăn nuôi
- Khó kiểm soát nếu không có hệ thống xử lý tập trung
Tác hại của kháng sinh trong nước thải đối với môi trường và sức khỏe
Hầu hết các trạm xử lý nước thải (XLNT) hiện nay tại Việt Nam được thiết kế để xử lý chất hữu cơ (BOD, COD) và vi sinh, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn kháng sinh. Các phương pháp truyền thống như bùn hoạt tính chỉ loại bỏ được một phần nhỏ; phần còn lại vẫn tồn dư trong nước sau xử lý hoặc tích tụ trong bùn thải. Vì vậy, nếu không được xử lý triệt để, kháng sinh trong nước thải có thể:
Ô nhiễm nguồn nước và hệ sinh thái
Dư lượng kháng sinh trong nước thải có thể tích tụ trong sông hồ, ảnh hưởng đến động thực vật thủy sinh. Chúng ức chế sự phát triển của vi sinh vật hữu ích, làm gián đoạn chuỗi thức ăn và gây mất cân bằng sinh thái. Tại Việt Nam, các sông như Tô Lịch hay Nhuệ thường bị ô nhiễm bởi nước thải y tế và công nghiệp, dẫn đến suy giảm chất lượng nước nghiêm trọng.
Rủi ro vi khuẩn kháng thuốc
Kháng sinh tồn dư thúc đẩy sự phát triển của vi khuẩn kháng thuốc, khiến các bệnh nhiễm trùng khó chữa trị hơn. Theo các nghiên cứu, dư lượng kháng sinh như fluoroquinolone (ciprofloxacin, levofloxacin) góp phần vào việc hình thành gen kháng thuốc, đe dọa an ninh y tế toàn cầu. Tại Việt Nam, vấn đề này càng cấp bách do sử dụng kháng sinh rộng rãi trong y tế và chăn nuôi. Hiện tượng kháng kháng sinh (AMR) được xem là mối đe dọa toàn cầu. Vi khuẩn trong môi trường tiếp xúc với liều lượng kháng sinh thấp sẽ tiến hóa, tạo ra các “siêu vi khuẩn” vô phương cứu chữa.
Tác động đến sức khỏe con người
Tiếp xúc lâu dài với nước ô nhiễm có thể gây rối loạn nội tiết, dị ứng và tăng nguy cơ ung thư. Trẻ em và người cao tuổi là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất. Thống kê từ WHO, hàng năm có hàng triệu ca tử vong liên quan đến vi khuẩn kháng thuốc, phần lớn bắt nguồn từ ô nhiễm nước thải.
Chính vì vậy, xử lý kháng sinh trong nước thải đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các cơ sở y tế, nhà máy dược phẩm và khu công nghiệp.
Vì sao xử lý kháng sinh trong nước thải khó hơn nước thải thông thường?
Khác với các chất ô nhiễm hữu cơ thông thường, kháng sinh có đặc điểm:
- Cấu trúc hóa học bền vững, khó bị phân hủy sinh học
- Có thể tồn tại ở nồng độ thấp nhưng gây tác động lâu dài
- Ức chế hệ vi sinh: Khi đưa vào các hệ thống xử lý nước thải truyền thống (như bể Aerotent), dư lượng kháng sinh có thể tiêu diệt các vi khuẩn có lợi, làm tê liệt hệ thống xử lý sinh học.
Do đó, các hệ thống xử lý truyền thống không đủ hiệu quả nếu không được cải tiến hoặc tích hợp công nghệ tiên tiến.
Các phương pháp xử lý kháng sinh trong nước thải phổ biến
Các phương pháp truyền thống (sinh học hiếu khí/kỵ khí) chỉ loại bỏ 45-70% kháng sinh. Vì thế, hiện nay các nhà máy, xí nghiệp, cơ sở đã áp dụng các công nghệ mới nổi bật hơn:
Phương pháp sinh học (anaerobic/aerobic, MBR)
Phương pháp này sử dụng vi sinh vật để phân hủy kháng sinh. Hệ thống MBR (Membrane Bioreactor) kết hợp với sponge giúp tăng hiệu quả, loại bỏ 90-95% COD và một phần kháng sinh. Ưu điểm: Chi phí thấp, thân thiện môi trường; Nhược điểm: Không hiệu quả với kháng sinh khó phân hủy.
Phương pháp hóa học (ozone hóa, Fenton/Peroxon)
Ozone hóa kết hợp với Sponge-MBR loại bỏ 97-99% kháng sinh như norfloxacin và ciprofloxacin. Fenton sử dụng sắt và hydro peroxide để oxy hóa, hiệu quả cao với betalactam nhưng có thể tạo bùn thải.
Phương pháp vật lý (hấp phụ, quang xúc tác)
Hấp phụ sử dụng vật liệu như BiOI để loại bỏ 84-89% ciprofloxacin và levofloxacin dưới ánh sáng mặt trời. Quang xúc tác tận dụng năng lượng mặt trời, chi phí thấp.
Dưới đây là bảng so sánh các phương pháp xử lý kháng sinh trong nước thải:
| Phương pháp | Hiệu quả (%) | Chi phí đầu tư | Chi phí vận hành | Diện tích lắp đặt | Ứng dụng |
| Sinh học (MBR) | 90-95 COD, 45-93 kháng sinh | Thấp | Thấp | Rất nhỏ gọn | Nước thải y tế |
| Hóa học (Ozone) | 97-99 | Cao | Trung bình (hóa chất/điện) | Nhỏ gọn | Nhà máy dược |
| Vật lý (BiOI) | 84-89 | Thấp | Trung bình | Trung bình | Môi trường
nước |
Xử lý Gen kháng kháng sinh (ARGs) – Xu hướng mới 2025
Một điểm mới mà nhiều hệ thống cũ bỏ qua chính là Gen kháng kháng sinh (ARGs). Ngay cả khi vi khuẩn chết đi, các đoạn gen kháng thuốc vẫn có thể tồn tại và truyền sang vi khuẩn khác.
Hiện nay trên thị trường một số nơi đã bắt đầu tích hợp các bước khử trùng chuyên sâu bằng tia UV cường độ cao hoặc hệ thống màng lọc UF để đảm bảo loại bỏ hoàn toàn các gen này, giúp nước thải đạt độ an toàn sinh học cao nhất.
Lợi ích khi xử lý kháng sinh trong nước thải đúng chuẩn
Từ những tác hại của kháng sinh trong nước thải, việc xử lý đúng chuẩn, đúng quy cách sẽ giúp ích được:
- Bảo vệ môi trường và nguồn nước
- Giảm nguy cơ kháng kháng sinh
- Tuân thủ QCVN và quy định pháp luật
- Nâng cao hình ảnh và uy tín doanh nghiệp
Môi trường Hana – Địa chỉ uy tín chuyên xử lý nước thải chứa kháng sinh
Nếu bạn đang tìm kiếm một đơn vị tư vấn và thi công hệ thống xử lý nước thải uy tín, Môi trường Hana là cái tên hàng đầu với hơn nhiều năm kinh nghiệm thực chiến.
Tại sao nên chọn Môi trường Hana?
- Đội ngũ chuyên gia: Kỹ sư giàu kinh nghiệm, am hiểu sâu về hóa tính của các loại dược phẩm.
- Công nghệ tối ưu: Chúng tôi không áp dụng một công thức cho mọi khách hàng. Hana luôn khảo sát đặc tính nước thải để đưa ra giải pháp kết hợp (Hybrid) giúp tiết kiệm 20% – 30% chi phí vận hành.
- Dịch vụ trọn gói: Từ tư vấn pháp lý, lập hồ sơ môi trường đến thiết kế, thi công và bảo trì định kỳ.
Kết luận
Xử lý kháng sinh trong nước thải là một thách thức kỹ thuật đòi hỏi sự chính xác và công nghệ hiện đại. Đừng để hệ thống xử lý nước thải trở thành gánh nặng cho doanh nghiệp của bạn. Bạn cần tư vấn giải pháp xử lý nước thải y tế, dược phẩm hiệu quả, tiết kiệm? Liên hệ ngay Môi trường Hana để được tư vấn miễn phí, khảo sát thực tế và đề xuất giải pháp xử lý nước thải hiệu quả, tiết kiệm, bền vững.
