Tách phân nước thải chăn nuôi trước Biogas có thể giúp giảm tải chất rắn, hạn chế cặn lắng và giảm một phần COD dạng hạt đi vào hầm. Tuy nhiên, công đoạn này không loại bỏ toàn bộ chất hữu cơ, Amoni và chất dinh dưỡng hòa tan, nên nước sau tách vẫn cần được xử lý bằng Biogas và các công đoạn phù hợp với yêu cầu đầu ra.
Đối với trang trại chăn nuôi heo và bò, tách phân thường được cân nhắc khi hầm Biogas nhanh đóng cặn, bơm thường xuyên nghẹt hoặc nước thải chứa nhiều phân, thức ăn dư và chất rắn lơ lửng. Dù vậy, hiệu quả của thiết bị phụ thuộc vào cách dọn chuồng, lượng nước rửa, kích thước hạt phân và công nghệ tách được lựa chọn.
Trước khi đầu tư, trang trại cần phân tích TSS, COD tổng, COD hòa tan và lưu lượng thực tế, đồng thời đánh giá lượng khí Biogas đang thu hồi. Những dữ liệu này giúp xác định phần tải có thể tách ra, tránh đầu tư thiết bị không phù hợp hoặc làm giảm nguồn nguyên liệu sinh khí mà chưa mang lại lợi ích tương xứng.
Tách phân nước thải chăn nuôi giữ lại phần nào của tải ô nhiễm?

Tách phân là quá trình phân chia hỗn hợp phân và nước thải thành phần rắn và phần lỏng bằng phương pháp cơ học hoặc trọng lực. Công đoạn này chủ yếu giữ lại chất rắn thô, xơ thức ăn và một phần chất hữu cơ dạng hạt, trong khi nhiều chất hòa tan vẫn tiếp tục đi theo dòng nước.
Theo chương trình AgSTAR của U.S. EPA, tách rắn – lỏng là một phương pháp tiền xử lý có thể giúp giảm chất rắn đưa vào công trình lưu chứa và phân hủy kỵ khí, cải thiện điều kiện bơm và hạn chế tải hữu cơ dạng hạt. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc đặc tính phân và phương pháp tách.
Những thành phần được giữ lại và còn trong nước
| Thành phần | Khả năng tách bằng thiết bị cơ học | Phần còn lại trong nước | Ảnh hưởng đến công đoạn sau |
|---|---|---|---|
| Phân thô, xơ thức ăn | Có thể giữ lại đáng kể tùy kích thước hạt | Hạt nhỏ chưa được giữ | Giảm nguy cơ lắng cặn, nghẹt bơm |
| TSS | Giảm phần hạt lớn và hạt dễ tách | Cặn mịn, hạt keo | Vẫn cần đánh giá khả năng lắng và xử lý tiếp |
| COD dạng hạt | Giảm theo lượng chất hữu cơ bị tách | COD dạng hạt chưa tách hết | Giảm một phần tải hữu cơ vào Biogas |
| COD hòa tan | Không phải đối tượng tách chính | Phần lớn tiếp tục theo nước | Vẫn cần xử lý sinh học |
| Amoni | Hầu như không được giữ bằng sàng hoặc ép thông thường | Chủ yếu tồn tại trong nước | Cần công đoạn xử lý Nitơ phù hợp |
| Nitơ hữu cơ | Một phần theo chất rắn | Nitơ hữu cơ hòa tan và hạt mịn | Nitơ tổng vẫn có thể cao |
| Photpho | Một phần Photpho gắn với hạt rắn được giữ | Photpho hòa tan và phần chưa tách | Không thể mặc định Photpho đã được loại bỏ đủ |
Điều quan trọng là phải phân biệt COD tổng và COD hòa tan khi xem xét thành phần ô nhiễm trong nước thải chăn nuôi heo. Nếu COD tổng giảm sau tách nhưng COD hòa tan gần như không đổi, thiết bị có thể đang thực hiện đúng chức năng giữ chất hữu cơ dạng hạt.
Ngược lại, nếu Amoni sau tách vẫn cao, đây không phải bằng chứng máy hoạt động kém, bởi Amoni chủ yếu tồn tại trong phần nước và không thể được loại bỏ hiệu quả chỉ bằng sàng hoặc ép phân thông thường.
Cách dọn chuồng ảnh hưởng đến hiệu quả tách như thế nào?
Trang trại dọn phân khô trước khi rửa thường đưa ít chất rắn thô vào hệ thống nước thải hơn so với trang trại dùng nhiều nước để dội chuồng. Điều này làm thay đổi cả nồng độ TSS, kích thước hạt và lưu lượng mà thiết bị phải tiếp nhận.
Với nước thải loãng, máy có thể hoạt động ổn định nhưng lượng phân rắn thu được không lớn. Trong khi đó, nước thải đặc chứa nhiều xơ, cát hoặc thức ăn dư có thể gây quá tải sàng, nghẹt máy ép hoặc làm mòn thiết bị.
Do đó, không nên lựa chọn máy tách phân chỉ dựa vào số lượng heo, bò hoặc công suất danh nghĩa của nhà cung cấp. Cần thử nghiệm trên dòng nước thực tế, đặc biệt tại thời điểm vệ sinh chuồng có lượng cặn lớn.
Lợi ích của tách phân đối với hầm Biogas và công đoạn phía sau

Lợi ích quan trọng của tách phân trước Biogas là giảm lượng chất rắn khó phân hủy hoặc dễ tích tụ, giúp bảo vệ thể tích hữu dụng và giảm nguy cơ sự cố cơ học. Tuy nhiên, lượng COD giảm được và ảnh hưởng đến sản lượng khí cần được xác nhận bằng dữ liệu vận hành.
Giảm cặn đáy và hạn chế nạo vét hầm Biogas
Trong nước thải chăn nuôi, cát, đất, xơ thức ăn và một phần chất rắn hữu cơ có thể lắng trong hầm Biogas. Khi lớp cặn tích tụ lâu ngày, thể tích phản ứng hữu dụng giảm, khiến thời gian lưu thủy lực thực tế không còn giống thiết kế ban đầu.
Ví dụ, một hầm có thể tích xây dựng 500 m³ nhưng đã tích tụ lượng cặn lớn sẽ không còn toàn bộ thể tích đó dành cho phản ứng kỵ khí. Nếu vẫn tiếp nhận lưu lượng như trước, nước có thể đi qua nhanh hơn và hiệu quả xử lý suy giảm.
Tách phân phù hợp giúp giảm lượng cặn đi vào hầm, nhưng không loại bỏ hoàn toàn nhu cầu kiểm tra, hút cặn hoặc bảo trì định kỳ.
Giảm nghẹt đường ống, váng nổi và sự cố bơm
Chất rắn thô có thể mắc tại van, cánh bơm hoặc những đoạn ống có vận tốc thấp. Khi tích tụ kéo dài, hệ thống dễ xuất hiện tình trạng thoát nước chậm, bơm chạy quá tải và phải dừng để thông tắc.
Việc giữ lại xơ và cặn trước Biogas có thể cải thiện điều kiện vận chuyển, đặc biệt tại những trang trại có nhiều thức ăn dư hoặc vật liệu lót chuồng.
Tuy nhiên, nếu nước chứa nhiều cát, cần xem xét công đoạn tách cát riêng vì cát có thể gây mài mòn máy ép trục vít và những thiết bị cơ học khác.
Tách phân có làm giảm lượng khí Biogas không?
Tách phân trước hầm có thể làm giảm lượng nguyên liệu hữu cơ đưa vào quá trình sinh khí, đặc biệt khi phần rắn được giữ lại chứa nhiều chất hữu cơ dễ phân hủy kỵ khí.
Đây là sự đánh đổi cần được tính toán: giảm cặn và tải hữu cơ dạng hạt có thể giúp hầm ổn định hơn, nhưng đồng thời có thể làm giảm tiềm năng tạo khí từ phần chất rắn đã tách.
Theo tài liệu kỹ thuật AgSTAR, lựa chọn tiền xử lý cần phù hợp với loại hầm và đặc tính nguyên liệu trong quá trình xử lý nước thải chăn nuôi bằng Biogas. Vì vậy, không nên khẳng định tách phân luôn làm tăng hoặc giảm sản lượng khí theo một tỷ lệ cố định.
Để đánh giá, cần theo dõi tải COD, chất rắn bay hơi (VS), lượng khí thu hồi và điều kiện vận hành trước, sau khi áp dụng tách phân.
Các thiết bị tách phân chăn nuôi và điều kiện lựa chọn

Các giải pháp phổ biến gồm hố lắng, sàng tách, máy ép trục vít và máy ly tâm. Trong xử lý nước thải chăn nuôi heo, việc chọn thiết bị còn phụ thuộc cách dọn chuồng và lượng nước rửa. Mỗi phương án có khả năng giữ hạt, nhu cầu điện và yêu cầu bảo trì khác nhau.
| Thiết bị | Điều kiện phù hợp | Giới hạn cần chú ý |
|---|---|---|
| Hố lắng | Nước có cặn nặng, dễ lắng; cần xử lý sơ bộ | Khó giữ chất rắn nhẹ, cặn mịn; cần hút bùn |
| Sàng tĩnh hoặc sàng rung | Có nhiều xơ, phân thô và hạt kích thước lớn | Phụ thuộc khe sàng, dễ nghẹt khi tải đặc |
| Máy ép trục vít | Phân dạng sệt, cần thu phần rắn tương đối khô hơn | Cần kiểm soát độ đặc, cát và mức mài mòn |
| Máy ly tâm | Cần tách hạt mịn hơn và có điều kiện đầu tư, vận hành phù hợp | Tiêu thụ điện, bảo trì và yêu cầu vận hành cao hơn |
Nghiên cứu tổng hợp 45 công bố khoa học về các công nghệ tách rắn – lỏng cho thấy hiệu quả phân tách thay đổi theo công nghệ và đặc tính nguyên liệu. Trong phạm vi các nghiên cứu được tổng hợp, thiết bị ly tâm có khả năng tách phần rắn cao hơn một số phương pháp cơ học khác, nhưng kết quả này không đồng nghĩa ly tâm là lựa chọn kinh tế nhất cho mọi trang trại.
Không lựa chọn thiết bị chỉ theo công suất m³/giờ
Hai dòng nước có cùng lưu lượng nhưng nồng độ chất rắn khác nhau có thể tạo tải rất khác nhau cho máy tách phân.
Ví dụ minh họa, với lưu lượng 10 m³/giờ và TSS 5.000 mg/L, lượng TSS đưa vào thiết bị tương đương 50 kg/giờ. Nếu TSS tăng lên 15.000 mg/L, tải chất rắn sẽ đạt 150 kg/giờ dù lưu lượng không thay đổi.
Tải TSS (kg/giờ) = Q (m³/giờ) × TSS (mg/L) / 1.000
Vì vậy, khi chọn thiết bị cần xem xét đồng thời lưu lượng, tải chất rắn, kích thước hạt và độ ẩm mong muốn của phần phân thu được.
Ngoài ra, phải tính đến điện năng, nước rửa, khả năng tiếp cận để bảo trì và phương án thu gom phân rắn sau tách. Một máy có giá đầu tư thấp nhưng thường xuyên nghẹt hoặc cần vệ sinh thủ công nhiều lần mỗi ngày chưa chắc phù hợp với điều kiện vận hành của trang trại.
Khi tách phân chưa đủ: Nước sau tách vẫn mang tải ô nhiễm hòa tan
Tách phân không thay thế được hầm Biogas hoặc hệ thống xử lý nước thải chăn nuôi phía sau, bởi nhiều chất hữu cơ hòa tan và dinh dưỡng vẫn tồn tại trong phần nước.
Đối với nước thải chăn nuôi heo, Amoni từ nước tiểu và quá trình phân hủy hợp chất chứa Nitơ có thể vẫn ở nồng độ cao sau tách. Biogas có khả năng phân hủy nhiều chất hữu cơ trong điều kiện kỵ khí, nhưng không phải công đoạn được mặc định có thể loại bỏ đầy đủ Nitơ và Photpho.
Theo tài liệu của Penn State Extension, quá trình phân hủy kỵ khí có thể làm thay đổi dạng tồn tại của chất dinh dưỡng, trong khi lượng Nitơ và Photpho không tự biến mất chỉ vì chất hữu cơ được phân hủy.
Vì vậy, trong xử lý nước thải chăn nuôi heo sau Biogas, nước thải có thể vẫn cần các công đoạn như điều hòa, thiếu khí – hiếu khí, lắng, lọc hoặc xử lý bổ sung tùy chất lượng nước và mục tiêu đầu ra.
Đối với hoạt động xả nước thải chăn nuôi ra nguồn tiếp nhận, cơ sở cần đối chiếu QCVN 62:2025/BTNMT, ban hành theo Thông tư 04/2025/TT-BTNMT và có hiệu lực từ ngày 01/09/2025. Việc áp dụng cụ thể phải xem xét loại hình cơ sở, phân vùng tiếp nhận, giấy phép môi trường và điều khoản chuyển tiếp.
Vận hành sau tách phân: Quản lý phần rắn, nước rửa và mùi

Sau khi lắp thiết bị tách phân, trang trại phải quản lý đồng thời dòng nước sau tách và lượng phân rắn thu được. Nếu phần rắn được để ngoài trời, nước mưa có thể cuốn chất hữu cơ, Nitơ và Photpho trở lại hệ thống thu gom, làm giảm lợi ích của công đoạn tách và góp phần khiến hệ thống xử lý nước thải chăn nuôi dễ quá tải mùa mưa.
Khu lưu giữ phân cần có biện pháp che chắn, thu gom nước rỉ và kiểm soát mùi phù hợp. Tùy điều kiện, phần rắn có thể được xem xét ủ phân hữu cơ, sử dụng cho mục đích phù hợp hoặc chuyển giao theo yêu cầu quản lý chất thải chăn nuôi.
Việc ủ phải kiểm soát độ ẩm, thông khí và thời gian xử lý để hạn chế mùi, nước rỉ và nguy cơ vi sinh gây bệnh. Không nên mặc định phân rắn vừa ép xong có thể sử dụng trực tiếp cho mọi mục đích.
Đối với máy tách, cần vệ sinh sàng, trục vít và hệ thống thu nước theo hướng dẫn nhà sản xuất. Nước rửa thiết bị phải được thu gom phù hợp, tránh xả tràn ra khu vực chăn nuôi.
Nhật ký vận hành nên ghi lượng phân rắn thu được, số giờ chạy máy, sự cố nghẹt, lượng nước rửa và mức tiêu thụ điện. Đây là dữ liệu giúp đánh giá hiệu quả thực tế và xác định nhu cầu bảo trì trước khi thiết bị xuống cấp.
Khi nào nên đầu tư tách phân và đánh giá hiệu quả ra sao?
Trang trại nên cân nhắc đầu tư khi hầm Biogas đóng cặn nhanh, máy bơm thường xuyên nghẹt hoặc nước thải chứa nhiều TSS dạng hạt có thể tách được. Ngược lại, nếu nước đầu vào đã ít chất rắn và vấn đề chủ yếu là COD hòa tan hoặc tình trạng Amoni trong nước thải chăn nuôi luôn vượt chuẩn, thiết bị tách phân có thể không phải hạng mục cần ưu tiên.
Đánh giá hiệu quả cần dựa trên dữ liệu trước và sau tách trong nhiều ngày vận hành đại diện, thay vì một mẫu nước đơn lẻ.
| Chỉ tiêu đánh giá | Mục đích |
|---|---|
| Lưu lượng trước và sau tách | Xác định cân bằng nước |
| TSS và COD tổng | Đánh giá phần tải chất rắn, hữu cơ được chuyển sang phần rắn |
| COD hòa tan | Xác định tải hữu cơ còn trong nước |
| Khối lượng và độ ẩm phân rắn | Đánh giá khả năng thu hồi, lưu giữ |
| VS hoặc chất rắn hữu cơ | Đánh giá phần nguyên liệu có tiềm năng sinh khí bị giữ lại |
| Lượng khí Biogas | Theo dõi ảnh hưởng thực tế đến thu hồi năng lượng |
| Số lần nghẹt bơm, nạo vét | Đánh giá lợi ích bảo trì |
Khi tính hiệu quả giảm tải, cần sử dụng tải lượng thay vì chỉ so sánh nồng độ:
Tải lượng TSS (kg/ngày) = Q (m³/ngày) × TSS (mg/L) / 1.000
Cần đo cả phần rắn thu được và dòng nước sau tách để lập cân bằng chất. Nếu thiết bị sử dụng thêm nước rửa hoặc phát sinh dòng hồi lưu, việc chỉ so sánh nồng độ trước và sau có thể dẫn đến đánh giá sai hiệu quả.
Đối với trại đang vận hành hầm Biogas, vị trí lắp máy cần được khảo sát theo độ dốc thu gom, khả năng bơm, mặt bằng và tuyến vận chuyển phân rắn. Thiết bị có thể đặt sau hố gom hoặc tại vị trí thu gom riêng phù hợp, nhưng cần bảo đảm không làm gián đoạn cấp nguyên liệu cho hầm.
Kết luận
Tách phân nước thải chăn nuôi trước Biogas có thể giảm tải chất rắn và một phần COD dạng hạt, nhưng không xử lý triệt để COD hòa tan, Amoni và chất dinh dưỡng. Vì vậy, hiệu quả cần được đánh giá theo đặc tính nước thải của từng trang trại thay vì áp dụng một tỷ lệ giảm tải chung.
Lợi ích quan trọng của tách phân là hạn chế cặn đáy hầm Biogas, giảm nghẹt bơm và giúp công trình vận hành ổn định hơn. Tuy nhiên, cần cân nhắc phần chất hữu cơ bị giữ lại có thể ảnh hưởng đến lượng khí sinh học thu hồi.
Nếu trang trại đang gặp tình trạng hầm Biogas đóng cặn nhanh, bơm nghẹt lặp lại hoặc nước sau Biogas vẫn vượt yêu cầu, Môi Trường HANA có thể hỗ trợ khảo sát, lựa chọn thiết bị tách phân và đánh giá phương án cải tạo trong nhóm giải pháp xử lý nước thải chăn nuôi theo điều kiện thực tế.
Trước khi khảo sát, doanh nghiệp nên chuẩn bị quy mô đàn, phương pháp dọn chuồng, lưu lượng nước rửa, thể tích hầm Biogas, sơ đồ công nghệ và kết quả phân tích TSS, COD, Amoni. Những dữ liệu này giúp xác định đúng nhu cầu đầu tư, khả năng giảm tải và các công đoạn xử lý cần tiếp tục duy trì.
Câu hỏi thường gặp
Tách phân có làm giảm sản lượng khí Biogas không?
Có thể làm giảm sản lượng khí nếu phần phân rắn được giữ lại chứa nhiều chất hữu cơ có khả năng phân hủy sinh methane. Tuy nhiên, việc tách cặn khó phân hủy cũng có thể cải thiện điều kiện thủy lực và giảm tích tụ trong hầm. Tác động thực tế cần được đánh giá bằng tải COD, VS, đặc tính chất rắn và lượng khí thu hồi trước, sau khi lắp thiết bị.
Tách phân có thay thế được bể lắng hoặc hệ thống xử lý nước thải không?
Không, vì thiết bị tách phân cơ học chủ yếu loại bỏ chất rắn có kích thước phù hợp, trong khi COD hòa tan, Amoni và một phần Nitơ, Photpho vẫn ở lại dòng nước. Bể lắng và những công đoạn xử lý phía sau còn có nhiệm vụ khác tùy sơ đồ công nghệ. Trang trại cần đánh giá chất lượng nước sau tách và sau Biogas trước khi quyết định có thể thay đổi công trình nào.
Nên đặt thiết bị tách phân trước hay sau hố gom?
Vị trí phù hợp phụ thuộc vào phương pháp thu gom phân, độ dốc đường ống, khả năng bơm và mặt bằng hiện có. Đặt sau hố gom có thể thuận tiện cho việc cấp nước thải từ nhiều chuồng, nhưng cần kiểm soát cặn lắng và tình trạng nghẹt trước thiết bị. Với nguồn phân đậm đặc được thu gom riêng, có thể xem xét tuyến tách độc lập nếu phù hợp thiết kế và vận hành.
Phần phân rắn sau khi tách nên xử lý như thế nào?
Phân rắn có thể được xem xét ủ phân hữu cơ, sử dụng cho mục đích phù hợp hoặc chuyển giao cho đơn vị tiếp nhận theo quy định áp dụng. Khu lưu giữ cần có che chắn, kiểm soát nước rỉ và biện pháp hạn chế mùi, tránh để nước mưa cuốn chất ô nhiễm trở lại hệ thống. Nếu thực hiện ủ, cần quản lý điều kiện xử lý và an toàn vệ sinh thay vì sử dụng trực tiếp phân chưa xử lý.
Khi nào nên liên hệ Môi Trường HANA để đánh giá tách phân và hệ thống Biogas?
Trang trại nên cân nhắc khảo sát khi hầm Biogas nhanh đóng cặn, bơm thường xuyên nghẹt, nước thải chứa nhiều chất rắn hoặc chất lượng nước sau Biogas không ổn định. Môi Trường HANA có thể hỗ trợ đánh giá tải TSS, COD, cấu hình thu gom và khả năng cải tạo hệ thống dựa trên quy mô đàn, cách dọn chuồng, thể tích hầm, kết quả phân tích và nhật ký vận hành.
Tài liệu tham khảo kỹ thuật và pháp lý
-
Practices to Reduce Methane Emissions from Livestock Manure Management – U.S. EPA
-
Nội dung tham khảo: Các phương pháp tách chất rắn trước công trình chứa và xử lý kỵ khí, lợi ích giảm tải hữu cơ dạng hạt, cải thiện điều kiện bơm và những giới hạn đầu tư.
-
Link: https://www.epa.gov/agstar/practices-reduce-methane-emissions-livestock-manure-management
-
Anaerobic System Design and Technology – U.S. EPA AgSTAR
-
Nội dung tham khảo: Thu gom nguyên liệu, tiền xử lý, tách cát, tách chất rắn và lựa chọn công nghệ Biogas theo đặc điểm phân chăn nuôi.
-
Link: https://www.epa.gov/agstar/anaerobic-system-design-and-technology
-
Manure Treatment – Cornell University
-
Nội dung tham khảo: Phương pháp tách rắn – lỏng trong chăn nuôi bò sữa, sàng, lắng và máy ép trục vít; mục tiêu cải thiện khả năng bơm và quản lý dinh dưỡng.
-
Separation Efficiency of Different Solid-Liquid Separation Technologies for Slurry and Gas Emissions of Liquid and Solid Fractions: A Meta-Analysis (2022)
-
Nguồn: Nghiên cứu tổng hợp 45 công bố, được lập chỉ mục trên PubMed.
- Nội dung tham khảo: Sự khác biệt về hiệu quả tách giữa các công nghệ, ảnh hưởng của đặc tính nguyên liệu và những thay đổi phát thải trong quá trình quản lý phân.
-
Fate of Nutrients and Pathogens During Anaerobic Digestion of Dairy Manure – Penn State Extension
-
Nội dung tham khảo: Sự chuyển hóa và phân bố Nitơ, Photpho trong hệ thống phân hủy kỵ khí, nguy cơ chất rắn và chất dinh dưỡng tích tụ trong hầm.
-
Link: https://extension.psu.edu/fate-of-nutrients-and-pathogens-during-anaerobic-digestion-of-dairy-manure
-
QCVN 62:2025/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải chăn nuôi
-
Nguồn: Bộ Tài nguyên và Môi trường, ban hành kèm Thông tư 04/2025/TT-BTNMT ngày 28/02/2025.
- Nội dung tham khảo: Quy định quản lý nước thải chăn nuôi, giới hạn chất lượng nước thải xả ra nguồn tiếp nhận và điều khoản chuyển tiếp đối với cơ sở hiện hữu.
- Link: https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/thong-tu-so-04-2025-tt-btnmt-44412.htm

